على اصغر شميم
163
ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )
سال 1257 هجرى به كابل حمله برد . در همان اوقات شورش سختى عليه انگليسها ، كه زير نظر ماگناتن در كابل بسر مىبردند ، برپا شد . ماگناتن و يكى ديگر از عمال انگليسى و قريب به 16000 تن از سپاه هندى شاه شجاع در آن شهر و حوالى آن به دست شورشيان و سربازان اكبر خان به قتل رسيدند ( شوال 1257 هجرى ، مطابق با نوامبر 1841 ميلادى ) . حكومت انگليسى هند ، سال بعد يكى از سرداران خود پولوك « 1 » را با سپاه كافى به كابل فرستاد و در همان موقع كه طوايف بلوچ در بلوچستان سر به طغيان برداشته و دعاة و مبلغين سيد على محمد باب در شيراز و اصفهان اسباب گرفتارى دولت ايران را فراهم كرده بودند ، سردار انگليسى ، كابل را تصرف و قتلعام كرد و عاقبت امير دوست محمد خان كه از حمايت ايران و توجه روسيهى تزارى طرفى نبسته بود ، با مقاصد انگليسها موافقت نمود ، وزير نظر عمال انگليسى در سال 1258 هجرى به سلطنت افغانستان برقرار شد و تا سال 1280 هجرى كه سال وفات اوست بدان سمت باقى بود . پس از استقرار امير دوست محمد خان در كابل ، راه براى پيشرفت سياسى انگليس در افغانستان باز شد و حكومت هند انگليس امير مزبور را تقويت كرد و او را به فتح و تسخير هرات و تشكيل حكومت واحد افغانستان تحريك نمود . وقايعى كه از سال 1267 تا 1272 هجرى يعنى در مدت پنج سال در افغانستان روى داد ، نمونهى بارزى از مداخلات نامشروع و نارواى حكومت هند انگليس و نشانهى تصميم دولت انگليس به تضعيف ايران و اجراى سياست استعمارى خود در اين كشور و ساير نواحى خاورميانه است . سفراى انگليس در تهران ، نه تنها در امور داخلى مداخله كردند ، بلكه مىخواستند به هر قيمت كه باشد دولت ايران را از اعمال حق حاكميت خود در آن ايالت بازدارند . امير دوست محمد خان در سال 1272 هجرى ، سپاهى بزرگ براى تصرف هرات آماده كرد « 2 » . در همان اوقات صيد ( سعيد ) محمد خان ظهير الدوله « 3 » حاكم هرات ، كه دستنشاندهى ايران بود ، به دست شاهزاده محمد يوسف خان درانى به قتل رسيد و وى براى تحكيم موقعيت خود و مقاومت در برابر دوست محمد خان ، حمايت دربار ايران را جلب و از سلطان مراد ميرزا
--> ( 1 ) - Pollock ( 2 ) - انگليسها در سال 1272 هجرى ( 1855 ميلادى ) سر جان لارنس Sir John Lawrence را به كابل فرستادند و معاهدهى دوستى و اتحاد با دوست محمد خان بستند و سلطنت او را به رسميت شناختند . ( 3 ) - صيد محمد خان فرزند محمد خان ظهير الدوله بود كه پس از فوت پدر ، از طرف دربار ايران به لقب ظهير الدوله به حكومت هرات منصوب شده بود .